Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği: Sanayi İçin İlk Adımlar

01Yasal dayanak ve amaç

Yönetmelik, 9 Temmuz 2025’te yürürlüğe giren 7552 sayılı İklim Kanununa dayanıyor ve 2014’ten beri uygulanan Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik’in yerini alıyor. Böylece Türkiye’de mevcut izleme-raporlama-doğrulama (İRD) sistemi, emisyonlara fiyat koyan bir emisyon ticaret sistemine dönüşüyor. Sistemin uygulayıcısı İklim Değişikliği Başkanlığı, piyasaya ilişkin kararları ise Karbon Piyasası Kurulu veriyor.

02Hangi tesisler kapsamda?

Yönetmeliğin Ek-1’inde, belirli kapasite eşiklerini aşan faaliyetler listeleniyor: yakıt yakma, petrol rafinasyonu, demir-çelik ve diğer metaller, klinker, cam, seramik, kâğıt ve karton ile bazı kimyasallar. Ek-1 faaliyeti yürüten tesisler yıllık emisyonlarına göre üç kategoriye ayrılıyor:

1. A kategorisi (yılda 50.000 tCO₂e ve altı): TR ETS dışında, ancak izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüğü devam ediyor.
2. B kategorisi (50.000 – 500.000 tCO₂e): TR ETS kapsamında.
3. C kategorisi (500.000 tCO₂e üzeri): TR ETS kapsamında.

Araştırma-geliştirme ve test tesisleri, yalnızca biyokütle kullanan tesisler ile okul, üniversite, hastane ve savunma sanayii tesisleri sistem dışında tutuluyor; ancak bunların da İRD yükümlülükleri sürüyor. Doğal gaz ve ham petrol iletimi ve depolaması ilk uygulama dönemi sonuna kadar TR ETS dışında.

03Temel yükümlülükler ve takvim

• Pilot dönem: pilot uygulamanın kapsamı ve kuralları Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirleniyor. Pilot kapsamındaki işletmelerin ilk İzleme Metodolojisi Planlarını yönetmeliğin yürürlüğünden itibaren iki ay içinde, yani 27 Ekim 2026’ya kadar elektronik olarak sunması gerekiyordu. Bu tarihi kaçıran işletmelerin, Başkanlığın süre uzatma yetkisi bulunduğundan, vakit kaybetmeden İklim Değişikliği Başkanlığı ile iletişime geçmesi önerilir.
• Sera gazı emisyon izni: TR ETS kapsamındaki işletmeler emisyon izni almak zorunda. İzinler beş yıl geçerli. Kanunun yürürlüğünden itibaren üç yıllık geçiş süresinde işletmeler izinli sayılıyor; bu süre Kurul kararıyla iki yıla kadar uzatılabiliyor.
• İzleme planı: Ek-1 işletmeleri, izlemeye başlamadan en az altı ay önce izleme planlarını Başkanlığın onayına sunmalı.
• Yıllık rapor: bir önceki takvim yılının emisyonları ve faaliyet seviyeleri her yıl 30 Nisan’a kadar raporlanıyor. Raporlar, MEDAS üzerinden atanan akredite bir doğrulayıcı tarafından doğrulanmalı.
• İzin teslimi: TR ETS işletmeleri, doğrulanmış emisyonları kadar emisyon iznini İşlem Kayıt Sistemi üzerinden teslim ediyor.

04Tahsisat, piyasa ve yaptırımlar

Ücretsiz tahsisat, alt tesis bazında performans kıyaslama (benchmark) yöntemiyle hesaplanacak; ücretsiz tahsisat isteyen işletmeler Ulusal Tahsisat Planı yayımlandıktan sonra başvuracak. İzinler ayrıca birincil piyasada açık artırmayla sunulabilecek ve ikincil piyasada işlem görebilecek. Türkiye’deki projelerden elde edilen karbon kredileri, belirli oranlarda teslim yükümlülüğünde kullanılabilecek.

Yaptırımlar ciddi: doğrulanmış emisyon raporunun geç sunulması için kategoriye göre 627.450 TL ile 6.274.500 TL arasında idari para cezası öngörülüyor ve TR ETS işletmeleri için bu tutarlar iki katına çıkıyor. İzinsiz faaliyet için ceza 1.254.900 TL ile 12.549.000 TL arasında.

05SKDM (CBAM) ile bağlantı

AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatının SKDM yükümlülüğünden düşülmesine izin veriyor. Bu nedenle TR ETS, özellikle demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre ihracatçıları için iki yönlü önem taşıyor: Türkiye’de ödenen karbon bedeli, AB’deki ithalatçının maliyetini azaltabilir; ancak bunun için doğrulanmış emisyon verisinin ve ödeme kanıtlarının SKDM kurallarına uygun tutulması gerekir.

06Şimdi ne yapmalısınız?

1. Kategorinizi belirleyin: Ek-1 faaliyetlerinizi ve son yılların doğrulanmış emisyonlarını gözden geçirin.
2. Pilot kapsamını kontrol edin: pilot listesindeyseniz ve İzleme Metodolojisi Planınızı henüz sunmadıysanız, Başkanlık ile hemen iletişime geçin.
3. İzleme planınızı güncelleyin: ölçüm yöntemleri, belirsizlik ve veri akışını yeni yönetmeliğe göre revize edin.
4. Doğrulayıcıyla erken çalışın: 30 Nisan takvimine göre doğrulama sürecini planlayın.
5. Karbon maliyetini modelleyin: ücretsiz tahsisat, olası izin fiyatları ve SKDM etkisini bütçe ve yatırım kararlarına yansıtın.